EMOJI TRONG QUAN HỆ PHÁP LUẬT – CẦN LƯU Ý NHỮNG GÌ?

EMOJI GÂY TRANH CHẤP – LIỆU CÓ ĐÁNG NGẠI

Bạn có thích chat không? Khi chuyện phiếm với bạn bè, bạn có thích dùng emoji? Khi dùng các biểu tượng vui vẻ này, bạn có bao giờ nghĩ một ngày đẹp trời bạn phải trả cả nghìn đô la chỉ vì cái emoji ?

Đó là thực tế xảy ra tại Canada, một “bác” nông dân tại tỉnh Saskatchewan phải trả nhiều nghìn đô la vì đã không giao đúng số lượng cây lanh cho bên mua. Ngày 08/06/2023, thẩm phán chủ tọa của vụ South West Terminal Ltd. v. Achter Land & Cattle[1] đã đưa quan điểm rằng “bên mua, người đã gửi một hợp đồng tới bên bán và nhận được emoji “thumbs up” phản hồi qua tin nhắn là đúng khi cho rằng emoji ràng buộc pháp lý như một chữ ký”.

PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG

Bài báo chia sẻ về vụ án này nêu quan điểm rằng đối với giới luật sư chuyên về hợp đồng, vụ án ở Canada thú vị nhưng không ngạc nhiên và tác giả nói với trang tin LegalTech rằng các vụ kiện về ý nghĩa của một emoji trong ngữ cảnh pháp lý đã tăng nhanh trong những năm gần đây; nếu chỉ tính riêng ở Mỹ là 10 vụ mỗi năm[2]! Nếu tình huống tương tự diễn ra ở Việt Nam? Ý nghĩa của emoji liệu có giá trị pháp lý?

Đầu tiên, về bản chất của giao dịch, ở giai đoạn “giao kết hợp đồng”, BLDS 2015 (Điều 393) quy định “chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng là sự trả lời của bên được đề nghị về việc chấp nhận toàn bộ nội dung của đề nghị”, vậy bên bán sau khi gửi chào hàng và bên mua gửi .

Vậy bên mua có thể được xem là thể hiện sự “chấp nhận toàn bộ nội dung đề nghị giao kết hợp đồng” không? Về câu chữ, điều luật không quy định việc “chấp nhận” cần được thể hiện ở dạng thức nào (phải bằng lời, bằng văn bản, bằng cử chỉ, hành động) nhưng theo thông lệ, hình thức “chấp nhận” sẽ tương đồng, cùng loại với “đề nghị giao kết”.

Vì vậy, với emoji mà không có thêm bất cứ câu hỏi, điều chỉnh nào với đề nghị/chào hàng, thì khả năng được xem  là “sự chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng” theo quan điểm cá nhân tác giả là khả thi.

Tiếp theo, về hình thức của giao dịch, cũng theo BLDS 2015 (Điều 119) quy định giao dịch dân sự có thể được thể hiện bằng “lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể; giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy đjnh của pháp luật về giao dịch điện tử được coi là giao dịch bằng văn bản” – vậy dùng emoji có thể được xem là một hình thức “giao dịch dân sự bằng văn bản” nếu thông điệp dữ liệu (tức hình ảnh emoji) đáp ứng các điều kiện của  pháp luật về giao dịch điện tử?

Thứ ba, khi xem xét đến quy định đối với chữ ký điện tử - Luật Giao dịch Điện tử 2023[3] đã quy định điều kiện, đặc điểm để dữ liệu điện tử được xem là một “chữ ký điện tử” (lưu ý: chữ ký scan, OTP hay chữ ký hình ảnh đều không đáp ứng điều kiện để được xem là “chữ ký điện tử”). Như vậy, khả năng để emoji được xem là “chữ ký” như vụ án tại Canada là không có thể phát sinh tại Việt Nam theo quy định của pháp luật hiện hành (Luật Giao dịch Điện tử 2023 có hiệu lực từ 01/07/2024); nhưng như nội dung phân tích ở mục 2, giao dịch dân sự có thể thực hiện dưới nhiều hình thức và nếu bằng “lời nói” hay “hành vi”, thì giao dịch như vậy không cần đến “chữ ký”.

THỰC TẾ DÙNG EMOJI TRONG GIAO KẾT GIAO DỊCH TẠI VIỆT NAM?

Trong đời sống hàng ngày, ta có thể dễ dàng bắt gặp các giao dịch trên mạng xã hội (hình thức c-commerce) – tức các bạn chat với shop để đặt hàng, chốt đơn, thông tin địa chỉ giao hàng, v.v…- thương mại qua các cuộc trò chuyện, trao đổi) thì có phải “giao dịch” thực sự đã được xác lập bằng các emoji? Người bán lên đơn, gửi tới người mua – người mua có thể đánh máy “OK” nhưng thực tế đa số sẽ gửi một emoji