Bộ Y tế đang trình Chính phủ Dự thảo Nghị định quy định về quản lý mỹ phẩm nhằm thay thế Thông tư 06/2011/TT-BYT sau hơn một thập kỷ áp dụng. Trong số các nội dung mới được đề xuất, việc xây dựng và áp dụng mã định danh cho từng sản phẩm mỹ phẩm được xem là một giải pháp đột phá, nhằm hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước, tăng cường hậu kiểm và chống hàng giả trong bối cảnh thị trường mỹ phẩm phát triển mạnh trên môi trường số.

Thực trạng và nhu cầu áp dụng mã định danh mỹ phẩm

Thực tiễn hiện nay cho thấy công tác quản lý mỹ phẩm còn gặp nhiều bất cập. Hệ thống văn bản pháp luật hiện hành chưa theo kịp với sự phát triển nhanh chóng của thị trường, trong khi hoạt động hậu kiểm lại thiếu công cụ hỗ trợ hiệu quả. Việc công bố sản phẩm mỹ phẩm vẫn chủ yếu thực hiện tại địa phương, không có cơ chế kết nối với hệ thống dữ liệu Trung ương, dẫn đến khó khăn trong tra cứu và giám sát.

Đặc biệt, chưa có một cơ sở dữ liệu toàn quốc về các sản phẩm mỹ phẩm đã công bố, thu hồi hoặc không còn hiệu lực. Điều này gây cản trở lớn cho cơ quan quản lý trong việc xác định tính hợp pháp của sản phẩm đang lưu hành trên thị trường. Cùng lúc đó, mỹ phẩm được kinh doanh tràn lan trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử với nhiều trường hợp không rõ nguồn gốc, không có giấy công bố, hoặc giả mạo thương hiệu.

Tình trạng hàng nhái, hàng lậu, hàng kém chất lượng xuất hiện ngày càng nhiều, trong khi lực lượng chức năng tại địa phương gặp khó khăn trong công tác kiểm tra, xử lý do thiếu công cụ định danh sản phẩm và không có thông tin truy xuất. Đây chính là lý do khiến việc đề xuất áp dụng mã định danh mỹ phẩm trở nên cấp thiết như một công cụ pháp lý và công nghệ, hỗ trợ tăng cường minh bạch và hiệu quả quản lý.

Mô tả đề xuất mã định danh trong Dự thảo Nghị định

Theo nội dung của Dự thảo Nghị định, mỗi sản phẩm mỹ phẩm sau khi hoàn tất thủ tục công bố sẽ được gắn một mã định danh duy nhất, cho phép nhận diện, truy xuất và quản lý trong suốt quá trình lưu hành. Mã này có thể được thể hiện dưới dạng mã QR hoặc mã vạch điện tử, liên kết với hệ thống dữ liệu quốc gia về mỹ phẩm do Bộ Y tế quản lý.

Mặc dù Dự thảo chưa quy định cụ thể cấu trúc kỹ thuật của mã định danh, nhưng định hướng cho thấy mã này sẽ phản ánh các dữ liệu quan trọng như: tên sản phẩm, tổ chức chịu trách nhiệm công bố, ngày cấp số tiếp nhận, tình trạng lưu hành và các thông tin pháp lý liên quan. Từ đó, mã định danh sẽ đóng vai trò như một “chứng minh thư pháp lý” của sản phẩm, hỗ trợ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng tham gia vào quá trình giám sát chất lượng hàng hóa.

Khác với “số lô sản xuất” vốn được doanh nghiệp sử dụng nội bộ để kiểm soát sản xuất, mã định danh là công cụ quản lý nhà nước, có thể sử dụng để hậu kiểm, truy xuất và xử lý vi phạm. Việc tích hợp mã này lên bao bì, tem chống giả hoặc hệ thống kiểm soát thị trường sẽ tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho một hệ sinh thái quản lý minh bạch.

Tác dụng của mã định danh trong quản lý mỹ phẩm

Việc áp dụng mã định danh mỹ phẩm được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích cụ thể và thực chất cho các bên liên quan.

Đối với cơ quan quản lý, mã định danh sẽ giúp nâng cao năng lực hậu kiểm, rút ngắn thời gian xác minh nguồn gốc sản phẩm, đồng thời xác định nhanh trách nhiệm của chủ thể phân phối. Đây là giải pháp quan trọng để kiểm soát thị trường trong điều kiện lực lượng thanh tra còn mỏng và mô hình kinh doanh online ngày càng phổ biến.

Về phía doanh nghiệp, mã định danh tạo điều kiện để minh bạch hóa quy trình phân phối, tăng niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp khỏi việc bị nhầm lẫn với các sản phẩm giả, nhái hoặc vi phạm đang lưu hành bất hợp pháp trên thị trường. Doanh nghiệp cũng có thể chủ động cập nhật, quản lý thông tin sản phẩm trên hệ thống dữ liệu quốc gia để phục vụ đối tác, cơ quan chức năng và khách hàng.

Người tiêu dùng được hưởng lợi rõ rệt từ khả năng tra cứu thông tin sản phẩm thông qua mã định danh. Việc có thể kiểm tra tính hợp pháp, nguồn gốc, thời hạn lưu hành của sản phẩm chỉ bằng thao tác quét mã sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ sử dụng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc – vốn là mối đe dọa lớn đến sức khỏe cộng đồng trong thời gian qua.

Trên toàn thị trường, mã định danh góp phần kiểm soát hoạt động quảng cáo và bán hàng online, là nền tảng để tiến tới xây dựng hệ thống thu hồi sản phẩm vi phạm tự động, tăng cường trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh.

Kết luận

Mã định danh mỹ phẩm là một nội dung đổi mới quan trọng trong Dự thảo Nghị định quy định về quản lý mỹ phẩm. Đây không chỉ là một công cụ kỹ thuật, mà còn là bước tiến chiến lược trong việc hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước, chống hàng giả, tăng cường minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Caselaw.vn đánh giá đây là bước đi phù hợp với xu thế quản lý bằng công nghệ số và đề xuất cần sớm được cụ thể hóa bằng hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, đồng thời đảm bảo khả năng tiếp cận và áp dụng thực tế của các doanh nghiệp ở nhiều quy mô khác nhau.