CHÀO MỪNG BẠN ĐẾN VỚI CASELAW VIỆT NAM

Bạn đang xem

Nguồn bản án để Luật sư chọn lọc, đề xuất thành án lệ?

Điểm d Khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP ngày 28/10/2015 về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ quy định: "Cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể gửi đề xuất lựa chọn các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án đáp ứng các tiêu chí hướng dẫn tại Điều 2 của Nghị quyết này cho Toà án nhân dân tối cao (thông qua Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học) để phát triển thành án lệ." Theo đó, Luật sư có thể đề xuất lựa chọn bản án theo qui định để phát triển thành án lệ. Để thực hiện hóa quyền này, Luật sư sẽ phải gửi các bản án đến Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (Toà án nhân dân tối cao) và sau một quá trình chọn lọc, đánh giá thì mới có thể trở thành án lệ. Như vậy, đã có cơ chế để Luật sư góp sức vào việc phát triển án lệ. Tuy nhiên, có những nguồn bản án nào để Luật sư thực hiện cơ chế này:

1) Từ các bản án của khách hàng trong quá trình xử lý vụ việc:

Nếu lấy từ nguồn bản án này, Luật sư có thể sẽ gặp khó khăn bởi Quy tắc số 12 trong Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam là Luật sư có nghĩa vụ giữ bí mật thông tin của khách hàng. Để giải quyết trường hợp này, Luật sư có thể sẽ phải hỏi ý kiến thân chủ của mình, và để chắc chắn thì có lẽ sẽ cần phải có sự đồng ý bằng văn bản?

Về số lượng: Không nhiều.

2) Từ các bản án không phải là bản án của khách hàng:

Nguồn này sẽ rất nhiều. Tuy không gặp phải vấn đề là Quy tắc số 12 ở trên nhưng một vấn đề khác là xác định “bản án có hiệu lực pháp luật”.

Thứ nhất, thông thường phải dựa vào các mối quan hệ, quen biết mới có được bản án của vụ việc không phải là của khách hàng. Thứ hai, việc xác định bản án “có hiệu lực pháp luật” là không dễ dàng. Bởi trừ khi là Luật sư trong vụ đó (quay lại trường hợp 1 ở trên) hoặc có quan tâm, tìm hiểu kỹ vụ đó thì mới xác định được là bản án có hiệu lực hay chưa. Thêm nữa, giả sử đã có hiệu lực pháp luật nhưng có thể bị kháng nghị Giám đốc thẩm vào 1 lúc bất kỳ mà Luật sư không biết (khi đó phải theo dõi sát sao thì mới nắm được tình hình) trong thời gian 03 năm tiếp theo kể từ thời điểm bản án đã có hiệu lực. Như vậy, để chắc chắn thì Luật sư có thể sẽ phải đợi thêm 03 năm nữa.

3) Các bản án từ Tòa án nhân dân tối cao ("TANDTC"):

Hiện nay, 1 số lượng không nhiều bản án đã được biên tập và đưa vào sách Tuyển tập các quyết định Giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán TANDTC được xuất bản hàng năm và đăng tải tại website của TANDTC http://toaan.gov.vn/portal/page/portal/tandtc/545500/3377352

Theo nguồn tin từ TANDTC, Tạp chí TAND đã mở chuyên mục về “án lệ”, đăng tải các bản án, quyết định có chứa đựng những nội dung được đề xuất phát triển thành án lệ; tiếp nhận các ý kiến góp ý, bình luận và sẽ đăng tải các án lệ sau khi được Hội đồng Thẩm phán thông qua và Chánh án TANDTC ký quyết định ban hành. Hàng tháng, Tạp chí TAND đăng tải 02 bản án, quyết định Giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán TANDTC (năm 2015 đã đăng 48 bản án, quyết định Giám đốc thẩm). Tới đây, Tạp chí TAND sẽ xuất bản “Đặc san về án lệ” để tăng tải những bản án, quyết định được coi là nguồn của án lệ. 

Tháng 03/2016, Cổng thông tin điện tử TANDTC cũng đã đăng tải gần 40 bản án, quyết định trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, kinh doanh thương mại, hành chính có chứa đựng những nội dung được đề xuất để phát triển thành án lệ để lấy ý kiến rộng rãi trong xã hội. Theo kế hoạch công tác, TANDTC sẽ xem xét, lựa chọn ban hành Tập án lệ đầu tiên trong quý II/2016.

Chúng ta có thể thấy những nỗ lực của ngành Tòa án đang từng bước góp phần hoàn thiện thêm pháp luật Việt Nam. Việc thừa nhận, ban hành án lệ cũng đồng nghĩa với việc ngành Tòa án phải công bố các quyết định, bản án của Tòa một cách rộng rãi trong toàn xã hội để các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể theo dõi, tìm hiểu, lựa chọn và đề xuất án lệ Điểm d Khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP, trừ những trường hợp thuộc tài liệu mật của ngành Tòa án. 

Mặc dù các bản án, quyết định của Tòa đang từng bước được công khai, tuy nhiên, phần lớn các bản án, quyết định này là quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng thẩm phán. Trong số gần 40 bản án, quyết định của Tòa được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử TANDTC vào tháng 03/2016 thì chỉ có duy nhất 01 bản án phúc thẩm số 553/2015/HSPT ngày 14/9/2015 của Tòa án nhân dân Tp. HCM. 

Thiết nghĩ rằng, nên chăng TANDTC công bố thêm các quyết định của tòa án cấp dưới chứ không chỉ dừng lại ở việc công bố các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng thẩm phán TANDTC. Việc công khai bản án cũng sẽ giúp người dân giám sát công tác xét xử của tòa án, hiểu được đường lối xử lý một vụ việc cụ thể. Từ đó giúp người dân có thể tự giải quyết những vụ việc tương tự, giảm tải công tác của tòa án.

4) Caselaw Việt Nam (www.caselaw.vn)

Caselaw Việt Nam là một sản phẩm của Công Ty TNHH Caselaw Việt Nam, là website cơ sở dữ liệu trực tuyến về tra cứu bản án và Mạng lưới Luật sư tố tụng tại Việt Nam. Các bản án được đăng tải tại địa chỉ www.caselaw.vn là những bản án “như nguyên gốc” từ các nguồn mà chúng tôi cho rằng đáng tin cậy và dựa trên cơ sở “thực tế và sẵn có”. Các bản án này nhằm mục đích và có thể sẽ hỗ trợ cho việc:

  • Dự đoán kết quả tranh chấp;
  • Hiểu và thống nhất áp dụng pháp luật;
  • Lựa chọn và đề xuất bản án để phát triển thành án lệ;
  • Nghiên cứu và kịp thời khắc phục các vấn đề pháp lý chưa rõ ràng, mơ hồ, những điểm bất cập trong văn bản quy phạm pháp luật;
  • Tuyên truyền pháp luật để mọi người có thể tự ý thức được hành vi và trách nhiệm của mình khi đọc bản án;
  • Giáo dục và đào tạo pháp luật.